Paliwo - glukoza - cz. 1
  mnu ZywnoscEnergia    
         
   

W poprzednim artykule wymieniono tłuszcze, glukozę oraz związki energetyczne obecne w pożywieniu jako paliwo dla naszego organizmu. W kolejnych dwóch artykułach opiszemy glukozę w jej aspekcie energetycznym dla naszego ciała.

   
   

GLUKOZA JAKO ŹRÓDŁO ENERGII DLA KOMÓREK

glukozaCukier prosty o nazwie glukoza, jako związek chemiczny, organizm pozyskuje w pokarmie głównie z węglowodanów.  Na każdym opakowaniu produktu żywnościowego producent powinien ujawnić, ile gram węglowodanów zawiera 100g jego wyrobu. Popularnie węglowodany (w żargonie nazywane przez dietetyków "węglami" ) nazywamy również cukrami. Jako związki chemiczne dzielimy je na cukry proste (jednocukry lub monosacharydy) i złożone (disacharydy oraz polisacharydy). W roślinach wytwarzane są z dwutlenku węgla obecnego w atmosferze Ziemi, wody w glebie  i światła słonecznego w skomplikowanym procesie fotosyntezy. Ściana każdej komórki roslinnej zbudowana jest z polisacharydów. Zjadając rośliny (warzywa naciowe, korzeniowe, owoce ) wprowadzamydo organizmu dużo tkanek roślinnych. Jeśli są dobrej jakości, z ekologicznych upraw, są wartościowym źródłem witamin, minerałów, białka roślinnego, tłuszczy roślinnych. Ale też - spożywając warzywa i owoce, wprowadzamy do żołądka sporą ilość węglowodanów o różnej strukturze biochemicznej i jakości. Nie koniecznie muszą byc słodkie, jak owoce czy marchewka. Bulwa ziemniaka, który codziennie gości na talerzach milionów Polaków, to skrobia, czyli polisacharyd składający się z cząsteczek glukozy, połączonych wiązaniami o-glikozydowymi. To potężna dawka cukru dla naszego organizmu, choć słodka nie jest.

Również wątroba sama potrafi wytworzyć glukozę, gdy potrzeba jej organizmowi.

   
   

ŹRÓDŁA WEGLOWODANÓW

gluten1Popularnym źródłem cukrów - mam na myśli substancje służące do słodzenia.- są buraki cukrowe, trzcina cukrowa, owoce, stewia, syrop klonowy. Każdy o tym wie, bo po prostu są słodkie. W całej masie pokarmu, spożywanego codziennie, źródeł glukozy jest jednak dużo więcej i wcale nie są słodkie w smaku. Cukry to nie tylko słodkości. Większość węglowodanów w naszej codziennej diecie nie jest słodka. Wszystkie warzywa, ziemniaki, zboża (czy to w postaci mąki, kaszy czy płatków no i oczywiście wyrobów z tych produktów, jak wypieki, makarony, ...) a także ryż i gryka - to jest potężne ilościowo źródło węglowodanów, które w jelitach metabolizowane jest do glukozy.

rosliny cukier Każda komórka roślinna (w odróżnieniu od komórki ludzkiej) zbudowana jest ze ściany komórkowej, którą tworzą polisacharydy, czyli skomplikowane długołańcuchowe związki cukrowe. To one w jelitach są rozkładane do cukrów prostych, z których najważniejsza jest glukoza. Ziemniaki są źródłem skrobii, czyli polisacharydu, składającego się z merów glukozy (czyli idealne źródło glukozy w czystej postaci). W owocach mamy zarówno glukozę, jak i fruktozę oraz cukry długołąńcuchowe, które opóźniają i hamują proces rozkładu cukrów do cukrów prostych oraz zasilają niektóre kultury bakterii w dalszych odcinkach jelita. W dobrych owocach (ale nie tych z marketów i nie z sadów przemysłowych, bo tam gleba jest zniszczona chemią oprysków i antybiotykami i mikroryza w korzeniach tych roślin jest chora)  są źródłem witamin i minerałów. To samo dotyczy warzyw. Z buraków cukrowych, z trzciny cukrowej pozyskujemy sacharozę, czyli koncentrat dwucukru (glukozy i fruktozy), który w układzie pokarmowym ulega gwałtownemu podzieleniu na glukozę i fruktozę. Kolejnym ważnym źródłem cukrów w naszej diecie są zboża, mąki, kasze, ryż. Gryka nie jest zbożem z punktu widzenia klasyfikacji botanicznej, ale jako niezwykle popularny surowiec spożywczy, jest bardzo bogatym źródłem węglowodanów. Niewielu ludzi uświadamia sobie fakt, że w 100g mąki (ale i kaszy oraz gotowych produktów zużyciem mąki - chleba, makaronu, pieczywa i in. ) jest około 60-70 g węglowodanów. To w wielkim uproszczeniu odpowiada 12-14 łyżeczkom sacharozy z torebki. Z tych 100 g maki, kaszy, pieczywa powstanie w jelicie tyle glukozy ile z 12-14 łyżeczek białego cukru, choć rozkład sacharozy przebiega szybciej (bo ma większy tzw indeks glikemiczny) niż rozkład makaronu. I organizm coś z tym nadmiarem cukru musi zrobić, szczególnie jeśli nasz wysiłek fizyczny nie jest duży. 100gram to typowa porcja kaszy podawana dziecku. 100gram to duża kromka chleba czy 2 bułki kajzerki. Pytanie: Ile bułek dziennie zjada Twoje dziecko, do tego dżemy, jogurty owocowe, soczki oraz słodycze popijane colą na przemian z chipsami z ziemniaka. Pizza, frytki to niemal codzienność w menu. Zdrowe dziecko straci sporo energii w zabawie, w gonitwach, natomiast nie wszyscy zarabiają na chleb ciężką pracą fizyczną. 

OWOCE ŹRÓDŁEM CUKRÓW

jablko toksyczneZjadamy owoce, bo są źródłem witamin i minerałów. przyjęło się uważać, że spożywanie owoców jest korzystne dla zdrowia, a jeszcze lepszym jest spożywanie soków, jako skoncentrowanej porcji tego, co niezbędne dla zdrowia. Czy tak jest na pewno? - Analiza pokazuje, że wręcz przeciwnie. Mózg narkomana cukrowego otrzymuje bodziec potężnej nagrody w postaci smakowitego napoju orzeźwiającego. Pijemy go duzymi łykami, więc udział masowy enzymów trawiennych ze ślinianek jest nieduży. Sok to koncentrat cukrów - często zagęszczany, oddzielono również błonnik i inne składniki, jak skórka, pestki. Często dolano stabilizatora czyli syropu glukozowo-fruktozowego, by nie spleśniał za szybko. Nagle do żołądka wlewamy szklankę, dwie napoju. Pojawienie się w jelitach tak potęznej ilości cukru wywołuje w mózgu alarm. Wątroba i trzystka zmuszone są do nagłego i intensywnego wyprodukowania sporej ilości insuliny, by ratować właściciela od hiperglikemii.  Czy podołają wyzwaniu?  Zależy od ich kondycjii energetycznej i bilansu budulców dla tych specyficznych białek (aminokwasy egzogenne). Jeśli wydajność systemu enzymatycznego trzustki jest mała to część tych cukrów-  nie rozłożona - zasili bakterie i grzyby w dalszych odcinkach jelita. To nie tylko wywoła niekorzystne objawy "bimbrownicze" i wzdęcia brzucha, ale spowoduje nadmierny rozrost różnych niepożądanych bakterii i pleśni - pierwszy krok do nowotworu jelita. Takim ubocznym skutkiem dysmikrobii jest równięż ograniczenie wchłaniania witamin i minerałów z pożywienia

   
   

KONSERWANTY ŻYWNOŚCI - ŹRÓDŁO CUKRU

Niewiele osób uświadamia sobie, że konserwanty żywności oraz ogólnie ujmując smakowe dodatki do wielu produktów żywnościowych są znaczącym źródłem glukozy w masowym bilansie dziennym tego składnika. Największym źródłem jest syrop glukozowo-fruktozowy, który uzywany jest jako substancja konserwująca i jako substancja smakowa w bardzo wielu produktach (E

   
   

Metabolizm węglowodanów

JAK ORGANIZM TRAWI CUKRY?

Różne cukry mają różne ścieżki metabolizmu. Nas interesują trzy najważniejsze - metabolizm glukozy, jako paliwa energetycznego, metabolizm fruktozy i metabolizm błonnika, jako wielocukrów o duzym ciężarze cząsteczkowym.

Trawienie cukrów rozpoczyna się już w jamie ustnej, gdzie pogryziony i przeżuty pokarm zostaje wymieszany ze śliną bogatą w enzym o nazwie amylaza ślinowa. Powoduje ona hydrolizę wiązań glikozydowych w cukrach. Skrobia i glikogen rozkładane są na dekstryny i maltozę. Wykazano, że amylaza ślinowa trawi około 30% skrobii. Najwyższą aktywność biologiczną wykazuje przy 40 st C, co oznacza, że na tym etapie najlepiej trawią się węglowodany ciepłe, zaś najgorzej soki i napoje chłodzone. W jelicie cienkim, pod wpływem enzymu o nazwie amylazy trzustkowej następuje dalszy rozkład dekstryn i maltozy. Maltaza i sacharaza odpowiedzialne są w dwunastnicy za rozkład dwucukrów. Powstają cukry proste : glukoza, fruktoza i galaktoza. Z kolei laktaza rozkłada laktozę (cukier mleczny) na glukozę i galaktozę. Cukry proste wchłaniają się poprzez kosmki jelitowe do krwi - do żyły wrotnej a  stamtąd do wątroby.

Odrębnym problemem jest fruktoza. Wchłania się ona z dwunastnicy do żyły wrotnej a wątroba zamienia ją w łańcuchy trójglicerydów. Tylko wątroba potrafi zmetabolizować ten cukier, który de facto jest elementem zbędnym dla organizmu. Jeśli podaż fruktozy jest duża (np z syropu-glukozowo-fruktozowego, używanego powszechnie jako stabilizator biologiczny napojów, dżemów, jogurtów słodzonych, płatków śniadaniowych) lub po wypiciu dużej ilości soku (koncentratu węglowodanów) wątroba jest przeciążana i produkcja trójglicerydów wzrasta. Nadmierne  i regularne spożycie fruktozy (a niektórzy-  nieświadomi zagrożeń - używają fruktozy jako słodzika, bo nie powoduje tsunami insulinowego) prowadzi do otyłości cukrzycy typu 2, obniżenia odporności i wielu nowotworów. 

Błonnik jest mieszaniną substancji o charakterze polisacharydowym i niepolisacharydowym.  Są to substancje pochodzenia roślinnego, które nie ulegają trawieniu przez enzymy przewodu pokarmowego człowieka. Zawarte są w łupinach ziaren, włóknach roślinnych warzyw i owoców. Rozróżniamy dwa rodzaje błonnika - rozpuszczalny i nierozpuszczalny w wodzie. Ten drugi (np. włókna celulozy, ligliny) wchłaniają z przewodu pokarmowego różne substancje i wyprowadzają je z kałem. W układzie pokarmowym człowieka nie są bowiem wytwarzane enzymy do trawienia celulozy - grupa enzymów zwana  celulazami - w odróznieniu od przewodu pokarmowego przeżuwaczy.  Fakt nierozpuszczalności pomaga mechanicznie przeczyścić światło jelit z róznych złogów i toksycznych metabolitów zalegających w zakamarkach jelita.

Błonnik rozpuszczalny z kolei występuje w orzechach i migdałach w miąższu roślin,strączkowych, w suszonych owocach - śliwkach, morelach. Błonnik rozpuszczalny to głównie peptyny i gumy Pokrywa on ściany jelita i ogranicza tempo wchłaniania cukrów prostych do żyły wrotnej.

Cukrów złożone są pożywką dla wielu bakterii w jelicie grubym. Nadmierne dostarczanie tych cukrów powoduje dysmikrobię bakteryjną - niektóre szczepy ulegają nadmiernemu namnożeniu. Taka sytucja zaburza wchłanianie żelaza, magnezu, cynku oraz innych minerałow. To z kolei diametralnie wpływa na metabolizm procesów biochemicznych występujących we wszystkich komórkach naszego ciała. Często objawami są tu wzdęcia, gazowanie - jako efekty rozkładu liglin przez grzyby. Długotrwałe tego rodzaju zaburzenia nie tylko demolują odporność (grzybica, infekcje pasożytnicze) a także prowadzą do groźnych chorób jelita. Błonnik spożywany cząsto i w dużych ilościach może również mechanicznie uszkadzać ściany jelita, nabłonek wyściółkowy, co powoduje kolejne infekcje.

   
   

INDEKS GLIKEMICZNY

mozg2Istnieje pewnego rodzaju sprzeczność pojęć. Z jednej strony cukier jest niezbędny do życia a z drugiej strony, jego nadmiar powoduje poważne problemy zdrowotne. Odpowiedź na tą sprzeczność pozorną jest dosyć prosta.  Cukier  jako substancja chemiczna nie szkodzi, jest wręcz niezbędny do życia. Jednak przez wieki był podawany w diecie człowieka łącznie z innymi komponentami w formie miodu, naturalnych owoców, zdrowych warzyw.  W tych warunkach wyewoluowały nasze reakcje metaboliczne w naszym organiźmie do stanu, z jakim noworodek obecnie przychodzi na świat. Niestety, nasza cywilizacja technologiczna ostatnich 150 lat popchnęła rynek w kierunku oszczędności produkcyjnych i usprawnień w handlu żywnością, które nie koniecznie uwzględniają naturalne wymagania człowieka. Za te "usprawnienia nowoczesne" i kompromisy płacimy własnym zdrowiem. Jeśli bowiem podamy łyżeczkę, dwie cukru czystego chemicznie, ekstraktu roślinnego na raz - powiedzmy posłodzimy kawę lub herbatę - (o większych ilościach nie wspomnę) to dla układu pokarmowego jest to słodkie tsunami, na które organizm nie jest przygotowany od strony ewolucyjnej.Lekarze i dietetycy używają tutaj pojęcia wysoki indeks glikemiczny dla określenia tempa "cukrowej reakcji" organizmu na spożycie danego pokarmu. Indeks glikemiczny jest takim umownym wskaźnikiem, kóry pozwala pogrupować pokarmy, biorąc pod uwagę o ile wzrosnie poziom glukozy we krwi w 2-3 godziny po spożyciu danego produktu..W przypadku nadmiaru glukozy w składnikach pokarmu, jak i w przypadku zbyt wysokiego tempa przyrostu uwalnianej do krwi glukozy organizm zaczyna wtedy uruchamiać aktywną obronę a to zabiera organizmowi energię i tworzy toksyny metaboliczne oraz niszczy wątrobę. Dlatego wszelakie słodziki (i te naturalnego pochodzenia i pochodzenia syntetycznego) w formie oczyszczonej, skoncentrowanej są szkodliwe. Kiedyś nie podawano czystych oczyszczonych substancji chemicznch - koncentratów bez tej całej "otoczki" innych - potrzebnych do prawidłowego strawienia cukru - związków biochemicznych, minerałów, witamin, enzymów.

Drugi element groźny dla człowieka to nadmiar węglowodanów w codziennej diecie. Pomijamy tu aspekt wysokiego czy niskiego indeksu glikemicznego a interesuje nas tylko bilans składników pokarmowych, czyli stosunek wagowy białek do tłuszczy do węglowodanów w całej masie surowców użytych do zrobienia tych wszystkich pokarmów, które dziennie zjadamy.  (tzw BTW). Coś z tym cukrem organizm musi zrobić. I odkłada go w postaci tkanki tłuszczowej na brzuchu, udach, wszędzie, gdze można. Naturalny mechanizm gromadzenia zapasów energetycznych na "złą godzinę", kiedy pojawi się głód lub niedobór paliwa energetycznego (np w chorobie) przekształca się w patologiczny proces obronny. Nie tylko nadwaga stanowi problem dla stawów, układu limfatycznego, dla układu krążeniowego. Nadmiar cukru - a szczególnie fruktozy - zmienia również proporcje złych i dobrych bakterii w jelitach. To zaburza procesy metabolizmu, wchłaniania minerałów i witamin. 

Pisząc o metaboliźmie glukozy koniecznie trzeba opisać procesy, które zachodzą w każdej komórce ciała ludzkiego. Cukier jest bowiem paliwem, a więc źródłem energii potrzebnej do tego, by te miliony róznych reakcji biochemicznych w naszym ciele mogły się odbywać, by po prostu żyć. O tym w kolejnej części tego artykułu.

   
         
       

WSTĄP PO ZDROWIE